Theravāda budističko društvo

Dušan Pajin

KULTURE ISTOKA
časopis za sva vremena

(svi brojevi časopisa)

2012. godine se navršava 20 godina od gašenja časopisa Kulture Istoka. Izdavač časopisa bile su “Dečje novine”, čija je centrala bila u Gornjem Milanovcu, [1] gde je izdavač osnovan, ali je deo redakcija bio i u Beogradu. Kulture Istoka pokrenute su 1984, kao i časopis za vizuelne umetnosti, Moment (čiji je glavni urednik bio Jerko Denegri), a oba su ugašena 1992. Kulture Istoka su izlazile u periodu od 1984-1992., kvartalno, a objavljena su ukupno 33 broja (0-32).

Glavni urednik nultog broja i br.1-2, bio je profesor Filološkog fakulteta, dr Tode Čolak (1931-90), a od br. 3-32. tu ulogu je preuzeo je autor ovih redova. U uvodniku redakcije, u nultom broju (1984), izložena je platforma koja je potvrđena i dalje razvijena i obogaćena, u različitim pravcima, tokom izlaženja časopisa, narednih 9 godina.

Za mnoge od nas kulturna baština Grčke, Rima i hrišćanstva još uvek de facto, ako ne više i nominalno, označava kulturnu baštinu sveta u celini, što predstavlja nimalo bezazlenu kratkovidost, kada su nam istraživanja ne-evropskih kultura i dostupna i potrebna, ne samo radi razumevanja i asimilacije osobenosti tih drugih kultura, već i zbog samorazumevanja vlastite kulture, čije je nepristrasno prevrednovanje na osnovu uporednih istraživanja kultura u istoj meri jedno od preko potrebnih zaveštanja našeg vremena.

Kao skroman pokušaj da se odgovori na neke od ovih potreba pokrenut je i časopis Kulture Istoka. Iako je zamišljen da u svom sadašnjem tematskom opsegu pokriva i istražuje samo kulture istočnih naroda – u rasponu od Bliskog istoka do Japana – dakle, da ne pokriva i područje ne-evropskog uopšte, ipak verujemo da i ovako omeđeno polje istraživanja može, u našim uslovima, dati svoj mali doprinos dijalogu i sporazumevanju između kultura.

S druge strane, sama upućenost na Aziju opravdana je iz više razloga. Prvo, narodi tog područja su u drugoj polovini 20. veka vidnom snagom stupili na svetsku pozornicu i tako skrenuli pažnju svetske javnosti na bogatstvo i složenost svojih kulturnih baština. Drugo, na Zapadu vlada sve veće interesovanje, naročito u redovima posleratne generacije, za istraživanje specifičnih oblika duhovnog praxisa ovih tradicija – interesovanje koje se, na žalost, često završava u nekritičkom usvajanju svega što je »orijentalno«. Treće, naš jugoslovenski prostor prirodno je upućen na Aziju i činjenicom da je svojom vekovnom istorijom predstavljao geografsko i duhovno razmeđe Evrope i Orijenta; i najzad, o Aziji se često govori kao o svojevrsnom duhovnom antipodu Evrope, pa je utoliko i istraživanje njenih kultura indikativno za samorazumevanje i prevrednovanje našeg evropskog nasleđa.

Redakciju su činili članovi iz različitih delova ex-Jugoslavije. Redakcija 1985: David Albahari, Rade Božović, Mirko Gaspari, Vesna Grubić, Zorana Jeremić, Radoslav Mirosavljev, Ljiljana Nikolić-Yamagishi, Mitja Saje, Nenad Fišer, Ivan Šop i Dejan Razić (umro je 1985). Redakcija se vremenom menjala, pa su 1991, redakciju činili: David Albahari, Karmen Bašić, Mirko Gaspari, Maja Milčinski, Branko Merlin, Anđelka Mitrović, Vlasta Pacheineir-Klander, Radosav Pušić, Jasna Šamić i Miroslav Tanasijević.

U izdavačkom savetu su bili: Tvrtko Kulenović (predsednik), David Albahari (zamenik predsednika), Bogdan Bogdanović, Ljiljana Bojanić, Jovan Ćirilov, Ašer Deleon, Desanka Gačić, Mirko Gaspari, Rada Iveković, Srećko Jovanović, Ljiljana Nikolić-Yamagishi, Dušan Pajin, Ivan Šop, Darko Tanasković, Vinko Trček, Veljko Trojančević, Ljubica Vasiljević.

Lektor je bio Jovan Pejčić, a za likovno-grafičku opremu bili su zaduženi: – Rade Rančić, nulti broj – od br. 1-2, do 25: Veljko Trojančević – od br. 26-32: Milan Jovanović. Tehnički urednici dobijali su likovni materijal uglavnom od glavnog urednika, ili od autora tekstova. Časopis je bio bogato ilustrovan, jer je u polazu tako koncipiran, a to je omogućavala i bogata likovna tradicija kultura Istoka, koja je prigodno predstavljana.
Svaki broj časopisa je imao svoju glavnu temu, a i više drugih rubrika, u kojima su predstavljani i tekući međunarodni skupovi o kulturama Istoka, pojedini značajni autori, različite godišnice, ili izložbe u jugoslovesnkim i evropskim gradovima, kao i nove knjige.

U dvobroju 1-2 (juni-sept. 1984) tema broja bila je Pozorište Azije, a potom su sledile i druge teme, s prigodnim tekstovima: Kultura tela, Budizam i nacionalne kulture, Ji đing – tumačenje i razumevanje, Sufizam Ibn Arabija, Orijentalni humor, Vreme i svet u istočnim filozofijama, Psihologija istoka i zapada, Mistika istoka i zapada, Zen danas, Smrt i reinkarnacija, Askeza i ljubav, Istočnjačka medicina, Početak i kraj sveta, Istok kao književna inspiracija, San, java, buđenje, Sudbina i akcija, Otelovljenje i spasilac, Nauka i mistika, Zlatno pravilo i nenasilje, Ideali ljudskog savršenstva.

1988. je kao prateće izdanje časopisa pokrenuta edicija zbornika, koji su sadržavali pojedine temate časopisa, uz dodate tekstove. Zbornike je uređivao glavni urednik časopisa, povremeno u saradnji sa članovima redakcije. U periodu 1988-91. objavljeni su sledeći zbornici: Zen danas, Misticizam Istoka i Zapada, Kultura tela i borilačke veštine, Smrt i reinkarnacija, Meditacija Istoka i Zapada, Kosmologije – početak i kraj univerzuma, Istočnjačka medicina, Askeza i ljubav, San, java i buđenje.

1991. godine – sa početkom građanskih ratova u SFRJ – započeo je raspad kulturnog prostora i tržišta knjige, tako da je većina izdavača u Srbiji zapala u krizu, kao "Nolit" i "Prosveta", a i izdavač Kultura Istoka, “Dečje novine”, koje su te godine prestale da objavljuju većinu drugih časopisa. Poslednji broj Kultura Istoka – 32., objavljen je maja 1992., kada su uvedene sankcije “trećoj” Jugoslaviji (Srbiji i Crnoj Gori), što je pojačalo dugogodišnje urušavanje ovih prostora.
“Dečje novine” su potpuno ugašene 2001.

Zahvaljujući entuzijastima, Kirilu Gligorovskom koji je bio pokretač i Divni Milošević iz Univerzitetske biblioteke "Svetozar Marković" u Beogradu, tokom proleća 2012. sprovedena je digitalizacija svih brojeva časopisa (uz saglasnost glavnog urednika), koji će tako biti ponovo dostupni svim čitaocima sa teritorije bivše Jugoslavije, kao i u drugim zemljama.

Napomena
Krajem 1956, sa Aleksandrom Lazarevićem, u Gornjem Milanovcu, Srećko Jovanović osniva list za decu Dečje novine, u okviru van-nastavne aktivnosti učenika. Tiraž je počeo brzo da raste, pa su osnivači ubrzo osnovali izdavačko preduzeće, istog imena, koje će narednih 30-tak godina biti u ekspanziji i izdavao stripove, knjige i druga izdanja. “Dečje novine” izdavale su brojne popularne časopise kao Tik-Tak, Zeka, Eks almanah, Ju Strip, Gigant, Biser strip, Nikad robom i Džuboks, a i akademske časopise kao Moment (za vizuelne umetnosti) i Kulture Istoka.

Srećko Jovanović (1930-2008), diplomirao je na Filološkom fakultetu u Beogradu, na slavistici, a od 1956. do penzije 1995., bio je glavni urednik izdanja Dečjih novina i nosilac najvažnijih projekata. Jovanović je imao razvijene kontakte sa svetom, a više puta je nagrađivan za svoj rad: Vukova nagrada za razvoj srpskog jezika i kulture, Nagrada Zmajevih dečjih igara za doprinos u negovanju književnosti za decu, Orden rada sa zlatnim vencem za celokupnu delatnost, a 2008. od Beogradskog strip salona je dobio priznanje za doprinos u razvoju stripa u Srbiji. [Natrag]